• DB-voorvrouw en stemmentrekker Klaartje de Heus

    Wim Timmermans

Verkiezingen West Betuwe: winst en verlies en nu?

GELDERMALSEN Na elke verkiezing volgt onvermijdelijk de winst- en verliesrekening. Het gaat dan over het aantal stemmen, maar eigenlijk vooral over de invloed die een fractie krijgt. En wat kan je er dan mee?

door Wim Timmermans

Het gaat om de kiezers. Wat haalde een partij in de drie gemeenten in 2014? En wat in West Betuwe nu? De grote winnaars zijn: GroenLinks, Lokaal en Leefbaar Belang (LLBWB) en ChristenUnie (CU). GroenLinks komt van 0 op bijna 1400 stemmen. LLBWB groeit van 900 naar bijna 1900 stemmen. De partij blijft sterk in de vroegere Neerijnense dorpen en scoort daarbuiten constant. CU wint 500 stemmen. Er wordt wat verloren in Lingewaal, maar dat wordt ruim goed gemaakt in andere dorpen.

Dorpsbelangen (DB), D66 en Verenigd West Betuwe (VWB) deden voor het eerst mee in Lingewaal en Neerijnen. Ze boeken een bescheiden winst van tussen de 50 en 200 stemmen.

De grote verliezers zijn de traditionele landelijke partijen: PvdA, VVD, SGP en CDA. De PvdA verliest 1250 stemmen; de VVD ruim 1000; De SGP 800 stemmen; het CDA ruim 500. Ze deden in alle drie de fusiegemeenten mee en konden eigenlijk alleen maar verliezen aan de nieuwkomers.

INVLOED Als het gaat om invloed zijn er heel andere winnaars: DB, SGP en CDA, de oude coalitie in Geldermalsen. DB en SGP hebben vijf zetels; het CDA vier. Zij zijn de grote fracties, broodnodig voor meerderheden in de nieuwe raad, die 31 leden telt. De andere zeven partijen hebben elk twee of drie zetels.

Maar de grootste winnaar is DB. Als grootste partij heeft DB heeft het initiatief bij de formatie. DB bepaalt de agenda voor de coalitie-onderhandelingen. Er zijn grofweg twee mogelijke richtingen: een raadsagenda of een coalitie.

RAADSAGENDA De raad kan ervoor kiezen om een gezamenlijk programma voor de komende drie jaren op te stellen. Een aantal wethouders voert dat dan uit. Het programma kan worden gebaseerd op het bidbook dat de afgelopen maanden is opgesteld.

Dit scenario stelt hoge eisen aan de politiek en dan vooral aan de cultuur op het gemeentehuis. Luisteren en samenwerken is moeilijk. Maar meer nog zal de macht moeten worden gedeeld. Bij een raadsagenda is de macht verdeeld over alle partijen in de raad.

COALITIE De verleiding is groot om met een paar aantal partijen een akkoord te sluiten en gewoon te regeren. Een coalitiepartij heeft meer invloed dan een oppositiepartij. Vraag is dan wel wie er in de coalitie zitten.   

DB, SGP en CDA moeten dan het motorblok van een nieuwe coalitie leveren. Maar in Geldermalsen zitten ze in hun schuttersputjes over de zondagssluiting van winkels. Willen en kunnen ze samen verder? En zo ja, met wie? Er zijn vier smaken: een christelijke, een liberale, een lokale en een progressieve variant.

VIER VARIANTEN De CU als vierde partij naast de motor van uit DB, SGP en CDA levert een college met een sterk christelijke signatuur. Nadeel is dat een fors deel van de inwoners zich hier niet in zal herkennen.

Bij een liberale variant sluit de VVD met drie zetels aan en mogelijk zelfs D66 met twee zetels. De VVD is een grote verliezer. Los daarvan strijden binnen de partij verschillende stromingen ook nogal eens met elkaar. Dat is een risico.

De lokale variant houdt in dat LLBWB en VWB aansluiten, goed voor vijf zetels. Het afketsen van de fusie tussen beide partijen hakt er nog steeds stevig in. Stabiele samenwerking ligt niet voor de hand als de kruitdampen niet zijn opgetrokken.

Een progressieve variant richt zich op het sociaal domein en duurzaamheid met GL, D66 en of PvdA. Maar de een is onervaren, de ander heeft verloren. Samen zijn ze goed voor zes zetels, maar een blok is het zeker niet.

BESTUURSKRACHT Politiek is hoogstens met terugwerkende kracht te voorspellen. Maar of er nu een raadsagenda of een coalitie komt, bestuurskracht is belangrijk. Die zit in de combinatie van een ervaren bestuurder en een stevige fractie. Er moet in drie jaar een gemeente in de steigers worden gezet. In die periode wordt het DNA van de nieuwe gemeente gevormd.